Beled Suresi

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

لَٓا اُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِۙ ١

Lâ uksimu bi hâzel beled(beledi).

ÖTESİ yok, işte Ben yemin ediyorum[⁵⁷²⁶] bu beldeye;[⁵⁷²⁷] [5726] Lâ uksimu Kur’an’da 8 yerde gelir ve hepsinde de yemin Allah’a isnat edilir. Lânın tekit için geldiği söylenmişse de, Arapça’da tekit için bu kadar edat varken üstelik lânın aslî anlamı olumsuzken neden bu formda geldiğinin beyânî izahı yapılmamıştır. “Yemine gerek yok” mânası verilebilir (Abduh). Lâ hakikidir diyen Ebu Hayyan şu mânayı verir: “Bu beldelere yemin etmem, zira oranın sakinleri oranın hürmetini ihlal ettiler”. Fakat Vâkı’a 75-76’nın delâletiyle bu mâna da isabetli değildir. Tercihimiz bu formdaki tüm yeminlerin Allah’a isnadına ve lânın aslî anlamına dayanmaktadır. Allah’ın ettiği yeminin azametini, yani “ondan ötesinin yokluğunu” ifade eder (Krş: Âişe Abdurrahmân, et-Tefsiru’l-Beyani, 165-170). [5727] Kur’an’da hâze’l-beled formu hassaten Mekke’ye delâlet eder (Krş: 95:3; 14:35). Yani: İnsanlığı ilk misafir eden ve insanlığın ilk mabedine ev sahipliği yapan Mekke’ye.— M.İslamoğlu

90:1

وَاَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِۙ ٢

Ve ente hıllun bi hâzel beled(beledi).

senin her tür saldırıya açık olduğun bu beldeye;[⁵⁷²⁸] [5728] Veya Ebu Hayyan’ın yukarıdaki tercihinin devamı olarak: “bu belde senin saygınlığını ihlal etti” (el-Bahr). Ya da hıllin “mukim, sakin” mânasına gelen hâllenin sıfatı veya mastarı oluşuna dayanarak: “bu beldenin sakinisin” (Müfredât ve Mekâyîs).— M.İslamoğlu

90:2

وَوَالِدٍ وَمَا وَلَدَۙ ٣

Ve vâlidin ve mâ veled(velede).

ve babaya ve oğluna:[⁵⁷²⁹] [5729] Veya: “doğurana ve doğurmayana” (Krş: tek ve çift şahit olsun: 89:3 ve 112:3). Baba, yani vahyin “babanız İbrahim” dediği Hz. İbrahim ve onun oğlu Hz. İsmail ve dolaylı olarak Hz. Muhammed. Mekke’nin ruhu Kâbe, dünyanın ruhu da insandır. Büyük yetimin babası ve büyük yetim Hz. Nebi de kastedilmiş olabilir. Bu ibare doğrudan İbrahim ve İsmail’i ifade etse de, dolaylı olarak âdemoğullarının tümünü kapsar. Mekke’nin diğer şehirlere göre merkezi konumu ne ise, Âdem’in âdemoğullarına ve Âdemoğullarının da diğer yaratılmışlara göre konumu odur.— M.İslamoğlu

90:3

لَقَدْ خَلَقْنَا الْاِنْسَانَ ف۪ي كَبَدٍۜ ٤

Lekad halaknel insâne fî kebed(kebedin).

Hakikaten Biz insanoğlunu farklı meşakkatlere dayanıklı yarattık.[⁵⁷³⁰] [5730] Veya: “dengeli ve uyumlu”. Sadece burada geçen kebedîn hem “meşakkat” hem de “güç ve kudret” mânalarına dayanarak. Ayrıca bu mâna, bir sonraki âyetle uyum içindedir.— M.İslamoğlu

90:4

اَيَحْسَبُ اَنْ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ اَحَدٌۢ ٥

E yahsebu en len yakdira aleyhi ehad(ehadun).

Ne yani, şimdi insan kimsenin kendisine güç yetiremeyeceğini mi sanıyor?— M.İslamoğlu

90:5

يَقُولُ اَهْلَكْتُ مَالاً لُبَداًۜ ٦

Yekûlu ehlektu mâlen lubedâ(lubeden).

(Dahası) “Ben (bu konuma gelmek için) kucak dolusu servet harcadım” mı diyor?[⁵⁷³¹] [5731] Ehlektu (helâk ettim); “gurur ve kibir için harcanan servet helâk edilmiştir” iması taşır.— M.İslamoğlu

90:6

اَيَحْسَبُ اَنْ لَمْ يَرَهُٓ اَحَدٌۜ ٧

E yahsebu en lem yerahû ehad(ehadun).

Yoksa o, kimsenin kendisini görmediğini mi zannediyor?[⁵⁷³²] [5732] Zımnen: “Allah’ın görmediğini mi”. Bir sonraki âyetle birlikte: “Kendisi yaratılmış olduğu halde görüyor da Allah yaratan olduğu halde görmüyor, öyle mi?” İlk muhatapların Allah inancının nasıl kırılgan olduğunun vurucu bir ifadesi.— M.İslamoğlu

90:7

اَلَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِۙ ٨

E lem nec’al lehu ayneyn(ayneyni).

Ona iki göz vermedik mi?[⁵⁷³³] [5733] Bir önceki âyetle birlikte zımnen: Herkesi kör sananın kendisi kördür.— M.İslamoğlu

90:8

وَلِسَاناً وَشَفَتَيْنِۙ ٩

Ve lisânen ve şefeteyn(şefeteyni).

Dahası bir dil ve bir çift dudak?[⁵⁷³⁴] [5734] Zımnen: Hakikati itiraf etsin diye gerekli olan tüm araçlarla donattık. Konuşmada dil dudaksız dudak dilsiz işe yaramaz. Bu üç âyette görme ve konuşma duyuları dile getiriliyor. Zımnen: Hakikati görmeyen kör ve dilsizdir.— M.İslamoğlu

90:9

وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِۚ ٠١

Ve hedeynâhun necdeyn(necdeyni).

Ve ona (iyilik ve kötülüğün) açık seçik iki yolunu da göstermedik mi?[⁵⁷³⁵] [5735] Zımnen: “Ona kullanabileceği bir irade vermedik mi?” Krş: “sonra ona yolu kolaylaştırdı” (80:20 ve 76:3). Necdeyn (t. necd) “görünen, belirgin yol”. Sadece burada geçer. Zımnen: Ona iyiyi kötüden ayırma yeteneği olan iradeyi bahşetti. Eşyada hayır ve şer, imanda hak ve bâtıl, sözde doğru ve yalan, eylemde güzel ve çirkin… Geçmiş zaman kullanılması, şuur ve vicdanın gurur ve isyandan aslî ve öncelikli olduğunu gösterir.— M.İslamoğlu