قَالَ مَا مَنَعَكَ اَلَّا تَسْجُدَ اِذْ اَمَرْتُكَۜ قَالَ اَنَا۬ خَيْرٌ مِنْهُۚ خَلَقْتَن۪ي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ ط۪ينٍ ٢١
Kâle mâ meneake ellâ tescude iz emertuk(emertuke), kâle ene hayrun minh(minhu), halaktenî min nârin ve halaktehu min tîn(tînin).
(Allah): “(Ey iblis!) Sana (secde etmeni) emrettiğim zaman seni (Âdem’e) secde etmekten alıkoyan nedir?”¹ deyince, (İblis): “Ben, ondan daha hayırlıyım. Zîrâ Sen beni ateşten yarattın,² onu ise çamurdan yarattın.”³ dedi. ⁴
1 Her ne kadar secde emri verilirken, sadece melekler zikrediliyorsa da (Bakara: 34, Hicr: 28-32, İsrâ: 61, Kehf: 50) Bu ve (Hicr: 32)’den, iblise de Âdem’e secde etmesinin emredildiği anlaşılmaktadır. 2 İblis: Hayırdan pişmanlık duyup, mahzun olmak demektir. Bundan dolayı iblis kelimesi ilk şeytanlaşan varlığın ismi olmayıp, sıfatı olabilir. (Tıpkı, Ebû Cehil ve Ebû Leheb gibi…) Şeytan; cinlerden ve insanlardan şerli yaratıkları nitelemek için kullanılan bir cins isimdir. İblis, isabet ettiğini zehirleyen bir ateşten (nar-ı semûm) yaratılmış bir cindir. İblisin melek olduğu, hatta meleklerin hocası olduğu, kâinatta secde etmediği yerin kalmadığı gibi ifadelerin tamamı uydurmadır. İslam’a göre şeytan diye özel bir varlık yoktur. Şeytanlık tıpkı mü’minlik gibi bir sıfattır. Bu sıfatı ilk kazanan ise “iblis” isimli bir cindir. Bu sıfatlara sahip olan her insan, tüm akıllı varlıklar ve düşünce sistemleri şeytanın ta kendisidir. 3 İblis bu ifâdesiyle; “ateşin topraktan daha hayırlı olduğu” yargısını ortaya atmış ve bunu, “kendisinin insandan daha üstün olduğu” tezine delil getirme gibi bir şeytanlık yapmıştır. Tıpkı bu gün bilimsel gerçek diye önce bir yalan söyleyip sonra o yalanının üzerine güya bilimsel gerçeklerini inşa eden üçkâğıtçı sözde bilim adamları gibi… İşte bu, ilk ırkçı düşüncedir. Böylece iblis, akılcıların ve ırkçıların fikir babası olmuştur. O ana kadar iblisin, Allah’a isyan etmemesinin sebebi; o güne kadar hiç imtihan edilmemesi olabilir. 4 İblisin aynı ifâdeleri için, Bk. (Sâd: 76)— M. Türk