Maide Suresi

1

يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُٓوا اَوْفُوا بِالْعُقُودِۜ اُحِلَّتْ لَكُمْ بَه۪يمَةُ الْاَنْعَامِ اِلَّا مَا يُتْلٰى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَاَنْتُمْ حُرُمٌۜ اِنَّ اللّٰهَ يَحْكُمُ مَا يُر۪يدُ ١

Yâ eyyuhâllezîne âmenû evfû bil ukûd(ukûdi) uhıllet lekum behîmetul en’âmi illâ mâ yutlâ aleykum gayre muhillîs saydi ve entum hurum(hurumun) innallâhe yahkumu mâ yurîd(yurîdu).

Ey îman edenler! Verdiğiniz sözleri¹ tutun.² İhramlı iken avlanmayı helal saymamanız şartı ile ileride sayılacak olanlar dışında kalan bütün hayvanlar,³ size helâl kılındı.⁴ Şüphesiz Allah, dilediği gibi hükmeder. 1 Ukud: Akdin çoğuludur. Akit, “kayıt altına alınmış söz” demektir ki bir şeyi diğerine sağlam surette bağlayan bağ ve düğüme, meselâ ip düğümüne teşbih edilmiştir. Yani akit lügatte sıkı bağlamak ve düğümlemek, muhkem bağ ve düğüm demektir. Bir kimsenin bir söz vererek kendini veya diğerini bağlamasına veya karşılıklı söz vererek bağlanmalarına akit denir ki itikat da bu kökten gelmektedir. Binaenaleyh her akit icab ve kabule dayanmayıp bazıları sadece icap ile dahi mün’akit olur ki adaklar ve geleceğe dair yeminler bu kabildendir. Ahid: lügatte, “bir şeyi halden hale koruyup gözetmek” demektir. Böyle gözetmeyi gerektiren vesikalara da ahid denilir. Bu itibarla ahid ve akit eş anlamlı iseler de akit kelimesi daha ziyade bir kesinlik ifade eder. Vefa ve İyfa: ise ahid ve akdin gereğini yerine getirmek demektir. 2 Gerek Allah’a, gerekse insanlara, antlaşma olarak verdiğiniz sözlerinizde durun. İnsanın en önemli sözü Allah’a îmanıdır. Yani îman bir akittir. Öyleyse öncelikle Allah’la, sonra da diğer insanlarla yapılan antlaşmalara mutlaka uymak gerekir. 3 En’am: Ehlî hayvanlardan deve, sığır, koyun ve keçi demektir. At, katır, eşek gibi tek tırnaklı hayvanlar buna dâhil değildir. (بَهِيمَةُ الْأَنْعَامِ) ya “en’am denilen behimeler” ya da “en’am gibi olan behimeler” yani bunlara benzeyen ceylan, gibi hayvanlar demektir. Bk. (En’am: 139, 142, 144, Nahl: 5-8, Hac: 28, 30, 134, Mü’minun: 21, Zümer: 6, 66, 80, Mü’min: 79) 4 Yani size ihramlı iken, et yemek haram değildir. Avlananlara yardım etmemek, yol göstermemek şartı ile ihramlı olmayanların avladıkları ve kestikleri hayvanların etinden, yiyebilirsiniz.— M. Türk

5:1

2

يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا لَا تُحِلُّوا شَعَٓائِرَ اللّٰهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَٓائِدَ وَلَٓا آٰمّ۪ينَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْوَاناًۜ وَاِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُواۜ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَاٰنُ قَوْمٍ اَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ اَنْ تَعْتَدُواۢ وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوٰىۖ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَۜ اِنَّ اللّٰهَ شَد۪يدُ الْعِقَابِ ٢

Yâ eyyuhâllezîne âmenû lâ tuhıllû şe’âirallâhi veleş şehral harâme ve lâl hedye ve lâl kalâide ve lâ ammînel beytel harâme yebtegûne fadlan min rabbihim ve rıdvânâ(rıdvânen) ve izâ haleltum fastâdû ve lâ yecrimennekum şeneânu kavmin en saddûkum anil mescidil harâmi en ta’tedû, ve teâvenû alel birri vet takva ve lâ teâvenû alel ismi vel udvâni vettekullâh(vettekullâhe) innallâhe şedîdul ıkâb(ıkâbi).

Ey îman edenler! Allah’ın (ibâdet amaçlı) sembollerine,¹ (içerisinde savaşılması) haram olan aya,² (Kâbe’ye) armağan edilen kurbanlığa, gerdanlıklı kurbanlara³ ve Rablerinin lütuf ve rızasını kazanmak amacı ile Kâbe’ye yönelenlere sakın saygısızlık etmeyin. Ancak ihramdan çıkınca avlanabilirsiniz. Sizi Mescid-i Haram’dan alıkoyduklarından dolayı bir topluma olan kininiz sizi suç işlemeğe sevk etmesin. Birbirinizle iyilik ve takva konusunda yardımlaşın fakat günâh ve düşmanlık konusunda sakın yardımlaşmayın. Allah’a karşı hata etmekten sakının. İyi bilin ki Allah’ın cezâsı çok şiddetlidir.⁴ 1 Şiâr: sözlük anlamı olarak; nişane, sembol, arma, parola demektir ve çoğulu şeâir’dir. Allah’ın, sembol olarak belirlediği saygı gösterilmesi ve korunması gereken belli ibadet, işaret ve semboller, İslâm’ın şiârındandır. (Hac için ihram, mikatlar, cemreler, Safa ve Merve, Arafat, Mina, tavaf, sa’y, kurban, haram aylar, minare... gibi.) Bk: (Bakara: 158, Hac: 36) 2 Haram ayların üçü; birbiri ardınca gelen, Zilkade, Zilhicce, Muharrem ayları, biri de; Receb ayıdır. Bu dört ay, İbrahim ve İsmail (a.s) zamanından beri Arapların hürmetine riâyet ettikleri aylardır. Bu aylarda savaş yapılmazdı, bir adam babasının katiline bile rastlasa saldırmazdı. Konuyla ilgili olarak Bk. (Bakara: 194, 217, Tevbe: 36, 37) 3 Hac esnasında kesilmek üzere Mekke’ye götürülen kurbanlıkların, başka bir maksatla kullanılmasını önlemek amacıyla boyunlarına gerdanlıklar takılarak süslenirdi. Bu âyetteki, “gerdanlıklar” ifâdesi, mecâzen bu “kurbanlıklar” demektir. 4 Rivayet olunduğuna göre “Hutam” adında birisi, Medine’ye gelip, atlarını Medine dışında bir yere bırakmış, yalnız olarak Rasulüllah’ın huzuruna varmış, bir kavmin davetçisi olduğunu ve arkadaşları ile beraber gelip Müslüman olacaklarını söylemiş. Rasulüllah’ın huzurundan çıkınca Rasulullah: “bu adam günahkâr bir yüz ile girdi ve kötülük tasarlayan bir kafa ile çıktı” buyurmuş. Sonra Hutam Medine’den çıkıp Medine ahalisinin yayılmakta olan develerine rast gelmiş ve onları sürüp götürmüş. Durum haber alınınca takip edilmiş fakat yetişilememiş. Ertesi sene “Kaza Umre”si senesi Bekr b. Vâil hacılarla beraber Yemame’den çıkmış, hacca gelmiş ve beraberinde hayli ticaret malı varmış ve sürdüğü develerden birçoğunu nişanlayıp hac kurbanı olarak sevk etmiş. Müslümanlar bunların geldiklerini işitince karşılayıp vurmak için Rasulüllah’dan izin istemişler. Bunun üzerine bu âyet nâzil olmuş ve develerin alınmasına müsaade buyurulmamıştır. (Elmalılı)— M. Türk

5:2

3

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْز۪يرِ وَمَٓا اُهِلَّ لِغَيْرِ اللّٰهِ بِه۪ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّط۪يحَةُ وَمَٓا اَكَلَ السَّبُعُ اِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَاَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْاَزْلَامِۜ ذٰلِكُمْ فِسْقٌۜ اَلْيَوْمَ يَـئِسَ الَّذ۪ينَ كَفَرُوا مِنْ د۪ينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِۜ اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ د۪ينَكُمْ وَاَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَت۪ي وَرَض۪يتُ لَكُمُ الْاِسْلَامَ د۪يناًۜ فَمَنِ اضْطُرَّ ف۪ي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِاِثْمٍۙ فَاِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَح۪يمٌ ٣

Hurrimet aleykumul meytetu veddemu ve lahmul hınzîri ve mâ uhılle li gayrillâhi bihî vel munhanikatu vel mevkûzetu vel mutereddiyetu ven natîhatu ve mâ ekeles sebuu illâ mâ zekkeytum ve mâ zubiha alen nusubi ve en testaksimû bil ezlâm(ezlâmi), zâlikum fisk(fiskun), elyevme yeisellezîne keferû min dînikum fe lâ tahşevhum vahşevn(vahşevni) el yevme ekmeltu lekum dînekum ve etmemtu aleykum ni’metî ve radîtu lekumul islâme dînâ(dînen) fe menidturra fî mahmasatin gayra mutecânifin li ismin fe innallâhe gafûrun rahîm(rahîmun).

(Ey îman edenler!) Size, leş,¹ kan,² domuz eti,³ Allah’tan başkası adına kesilen,⁴ (leş cinsinden olmak üzere) boğularak, dövülerek, yüksekten düşerek, boynuzlanarak, öldürülen, yırtıcı bir hayvan tarafından parçalanıp⁵ da ölmeden yetişip kesemediğiniz ve dikili taşlar⁶ adına boğazlanan hayvanları (yemek) ve zar çekerek şâns aramanız,⁷ haram kılındı.⁸ İşte bütün bunlar, Allah’a itaatten uzaklaşmaktır. Artık bugün kâfirler, dininize karşı (koymaktan) ümitlerini kestiler. Öyleyse onlardan korkmayın, sadece Benden korkun. Bugün Ben, sizin dininizi en mükemmel haline erdirdim,⁹ böylece size olan nîmetimi tamamladım ve size (kıyamete kadar) din olarak da İslâm’ı kabul ettim.¹⁰ Kim aşırı açlık durumunda çaresiz olur da günâha istekle yönelmeden, bunlardan yemek zorunda kalırsa, elbette Allah çok bağışlayandır, pek esirgeyendir. 1 Meyte: Kendiliğinden ölen, usulüne uygun veya besmele çekilmeden kesilen hayvan demektir. Bu hayvanların etlerinin yenilmesi haramdır. Bazı müşrikler, kendiliğinden ölen hayvanı yerler ve; “kendi öldürdüğünüzü yiyorsunuz da Allah’ın öldürdüğünü niçin yemiyorsunuz?” derlerdi. 2 Dem: Hayvanın damarlarındaki kanın, damardan çıktıktan sonra yenilmesi haram olduğu gibi leş de damarlarında kan kaldığı için haram olabilir. Müşrikler kanı bağırsaklara doldurup kızartır ve misafirlerine yedirirlerdi. 3 Domuz eti, sadece Allah’ın haram kılması sebebiyle haramdır ve diğer sebepler ikinci plandadır. 4 Kesilirken üstüne Allah’tan başkasının ismi anılan meselâ; “bismillâti ve’l-uzzâ” denilen -ki beraberinde bismillâh denilsin veya denilmesin- Allah’ın gayrısı namına kesildiği için haramdır. Hayvanı yaratan, insanın emrine amade kılan ve ona onu kesmek kudretini veren Allah olduğu halde o hayvanı Allah’tan başkasının namına kesmek büyük bir zulüm ve şirktir. Zamanımımızda türbe ve tekkeler namına kesilen hayvanlar da bu kabildendir. Böyle kesilen bir hayvan, hem manen hem de hukuken murdar ve haramdır. 5 Sebu’; Sivri dişleri bulunan aslan, kaplan, kurt, köpek vesaire gibi adeten saldıran, kapan, katil her hangi bir yırtıcı hayvan demektir ki, pençesi bulunan yırtıcı kuşlar dahi ayni kategoriye dâhildir. Bunlara örfümüzde “canavar” denilir. Bu tür hayvanlar tarafından boğularak öldürülen hayvanların etleri de yenilmez. Zira bunlar kesilip kanları akıtılmamış olduğundan tamamen meyte’dirler ve haramdırlar. 6 Nusub: Tapınmak veya kendisine kutsallık verilerek hürmet edilmek üzere kabul edilen ve kullanılan şekilli ve şekilsiz putlar veya putlaştırılan eşyalardır. Bu özellikleri taşıyan semboller, bayraklar, rozetler, haç Yahudi yıldızı ve şamdanı buna dâhildir. Bk. (Tevbe: 31) 7 Ezlâm: İranlıların ve Rumların kumar oynadıkları tavla zarları ile Arapların ok türünden olan zarları demektir. Câhiliyye Arapları, önemli bir işe kalkışacakları zaman torbaya koydukları üç zar ile kısmet çekerlerdi. Zarın birine “yap”, diğerine “yapma” diye yazarlar, birini de boş bırakırlardı. Torbadan çektiği zara göre hareket eder, boş zar çıkarsa, çekme işini tekrar yaparlardı. 8 Bk. (Bakara: 173, En’am: 118, 119, 121, 145, Nahl: 115) 9 Bu âyet, H.10. yılda Veda Haccında Arafat günü ikindiden sonra Efendimiz “Adbâ” adındaki devesinin üzerinde vakfede iken nâzil olmuştur. Bu günden sonra Peygamberimiz, seksen bir/seksen iki gün kadar yaşamış ve bu süre de kendilerine başka bir âyet indirilmemiştir. Kur’an’ın en son inen âyeti, bu âyettir. Bu âyet inince, sahabenin pek çoğunun rahatlamasına karşılık Hz. Ebû Bekir: “Bu âyet, Peygamberimizin vefatının yaklaştığına işarettir.” diyerek ağlamıştır. 10 Bu âyete göre kıyamete kadar Allah’ın kabul edeceği tek din, “İslâm Dinidir”. Diğer din denilen şeylerin, Allah katında, bir değeri yoktur. Bk. (Âlu İmrân: 19, 85)— M. Türk

5:3

4

يَسْـَٔلُونَكَ مَاذَٓا اُحِلَّ لَهُمْۜ قُلْ اُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُۙ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّب۪ينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللّٰهُۘ فَكُلُوا مِمَّٓا اَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلَيْهِۖ وَاتَّقُوا اللّٰهَۜ اِنَّ اللّٰهَ سَر۪يعُ الْحِسَابِ ٤

Yes’elûneke mâ zâ uhılle lehum kul uhılle lekumut tayyibâtu ve mâ allemtum minel cevârihi mukellibîne tuallimûnehunne mimmâ allemekumullâhu fe kulû mimmâ emsekne aleykum vezkurûsmellâhi aleyhi vettekûllâh(vettekûllâhe) innallâhe serîul hısâb(hısâbi).

(Ey Muhammed!) Sana kendilerine nelerin helal kılındığını soruyorlar. Onlara: “Size temiz olan yiyecekler helal kılındı.¹ Allah’ın size öğrettiğinden bir kısmını öğreterek eğittiğiniz av hayvanlarının, sizin için avladıkları hayvanları yiyin ve onların üzerine de Allah’ın adını anın.² Allah’a karşı hata etmekten sakının, çünkü Allah hesabı pek çabuk görendir.” de. 1 Tayyib: Lügatte hazzedilen, temiz ve hoş şey demektir. Haramlık şüphesi bulunmayan yenmesine izin verilen helâllere de buna teşbihen Tayyib denilir. Taberî gibi bazı müfessirler burada tayyibatı helaller diye tefsir etmişlerse de, “helaller helâl kılındı” demek uygun bir ifade olmayacağından müfessirlerin ve müctehitlerin çoğunluğu bunun “lezzet ve iştiha hissedilen temiz ve hoş şeyler” manasına geldiğini söylemişlerdir. O zaman bu bölümün manası; “hoşa giden ve iştiha hissedilen her temiz şey size helâl kılındı” demektir. Fakat bundan herkes her hoşuna giden şeyin helâl olduğunu da zannetmemelidir. Tayyibat ancak yaratılıştan temiz, Allah ve Rasulü tarafından yenilmeleri yasaklanmayan, erbabının tiksinmeyip hoşlandıkları şeylerdir. Yoksa badiye halkı ve zaruret içinde yaşayanlar her çeşit hayvanatı yiyebilirler. Gerçi aslolan ibahadır. Yani bir şeyin yenilip içilmesi şer’an yasaklanmamışsa o şey helaldir. Eğer bir şeyin helâl ve haramlığını tayinde delil bulunamazsa o şeyin tayyib olup olmadığına bakılır ve pis olan şeyleri ayıramayan kimselerin zevkine itibar olunmaz. Şüphesiz tayyibata behime-i en’amdan (deve, sığır, koyun ve keçi) başka kuşların ve hatta bütün bitkilerin dahi hoşları dâhildir. Ve sonra helâl olan her hayvanın parçaları da helâl olmaz. Bunların içerisinde habis olanları helal değildir. 2 Yani avlanmak için yetiştirdiğiniz hayvanları, avlanacak hayvanlara gönderirken “Besmele” çekin.— M. Türk

5:4

5

اَلْيَوْمَ اُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُۜ وَطَعَامُ الَّذ۪ينَ اُو۫تُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْۖ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْۘ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذ۪ينَ اُو۫تُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ اِذَٓا اٰتَيْتُمُوهُنَّ اُجُورَهُنَّ مُحْصِن۪ينَ غَيْرَ مُسَافِح۪ينَ وَلَا مُتَّخِذ۪ٓي اَخْدَانٍۜ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْا۪يمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُۘ وَهُوَ فِي الْاٰخِرَةِ مِنَ الْخَاسِر۪ينَ۟ ٥

El yevme uhılle lekumut tayyibât(tayyibâtu) ve taâmullezîne ûtûl kitâbe hıllun lekum ve taâmukum hıllun lehum vel muhsanâtu minel mu’minâti vel muhsanâtu min ellezîne utûl kitâbe min kablikum izâ âteytumûhunne ucûrehunne muhsınîne gayra musâfihîne ve lâ muttehızî ehdân(ehdânin) ve men yekfur bil îmâni fe kad habita ameluhu ve huve fîl âhıreti minel hâsirîn(hâsirîne).

(Ey îman edenler!) Bugün, size temiz olan yiyecekler helal kılındı. (Ayrıca) kendilerine kitap verilenlerin¹ yiyecekleri² size; sizin yiyecekleriniz de onlara helâldir. İffetli ve hür mü’min kadınlarla, sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli ve hür kadınlar;³ zina etmeksizin ve gizli dost tutmaksızın, namuslu bir şekilde mihirlerini verdiğiniz takdirde, size helâldir. Her kim (Allah’a) îmanı ret ederse, bütün yaptıkları boşa gider ve şüphesiz onlar, âhirette ziyana uğrayanların ta kendileridir. 1 Bunlar, Hz. Mûsa ve İsa’nın ümmetinden, tek Allah inancına sahip olanlardır. Üzeyr ve Îsâ Allah’ın oğlu diyenler, bunun dışındadır. Çünkü onlar böyle söyleyerek kâfir olmuşlardır. Zîrâ onların ilâhları kesinlikle Allah değildir. Bk. (Mâide: 72, Tevbe: 30-32) 2 Bu yiyecekler, onların kestikleri hayvanların etleridir. 3 Burada kadın konusu, ayetin baş tarafındaki yiyecek konusu gibi karşılıklı olarak belirtilmeyip sadece Müslüman erkeklerin ehl-i kitabın kadınlarıyla evlenmesinin helal kılınması sebebiyle, Müslüman kadınların kitap ehliyle ve kâfirlerle evlenmeleri, haramdır.— M. Türk

5:5

6

يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُٓوا اِذَا قُمْتُمْ اِلَى الصَّلٰوةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَاَيْدِيَكُمْ اِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُؤُ۫سِكُمْ وَاَرْجُلَكُمْ اِلَى الْكَعْبَيْنِۜ وَاِنْ كُنْتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُواۜ وَاِنْ كُنْتُمْ مَرْضٰٓى اَوْ عَلٰى سَفَرٍ اَوْ جَٓاءَ اَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَٓائِطِ اَوْ لٰمَسْتُمُ النِّسَٓاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَٓاءً فَتَيَمَّمُوا صَع۪يداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَاَيْد۪يكُمْ مِنْهُۜ مَا يُر۪يدُ اللّٰهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلٰكِنْ يُر۪يدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ٦

Yâ eyyuhâllezîne âmenû izâ kumtum iles salâti fagsilû vucûhekum ve eydiyekum ilel merâfikı vemsehû bi ruusikum ve erculekum ilâl ka’beyn(ka’beyni) ve in kuntum cunuben fattahherû ve in kuntum mardâ ev alâ seferin ev câe ehadun minkum minel gâitı ev lâmestumun nisâe fe lem tecidû mâen fe teyemmemû saîden tayyiben femsehû bi vucûhikum ve eydîkum minh(minhu) mâ yurîdullâhu li yec’ale aleykum min haracin ve lâkin yurîdu li yutahhirekum ve li yutimme ni’metehu aleykum leallekum teşkurûn(teşkurûne).

Ey îman edenler!¹ Namaza kalktığınız zaman, yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın. Başlarınızı mesh edin,² topuklarınıza kadar da ayaklarınızı (yıkayın.)³ Eğer cünüp iseniz hemen iyice temizlenin.⁴ Eğer hasta olmuşsanız veya yolcu iseniz yahut helâdan gelmişseniz ya da kadınlara yaklaşmış⁵ ve de su bulamamışsanız; temiz bir topraktan⁶ yüzlerinize ve ellerinize sürerek teyemmüm edin. (Bu emirlerle) Allah, size güçlük vermek istemeyip şükredesiniz diye sizi temizlemek ve size olan nîmetini tamamlamak istiyor. 1 Bu âyete teyemmüm âyeti denir. Bu âyet, Hz. Aişe (r.a)’nın gerdanlığını kaybettiği seferde geceleyin susuz bir mevkide abdest almak mümkün olamadığından dolayı nâzil olmuştur ve özellikle teyemmümü emretmektedir. (Buharî, Müslim) Zîrâ abdest, bu âyetten önce Mekke’de namazın farz kılınmasından beri vardı. Bu âyet nâzil oluncaya kadar Peygamberimiz abdest almadıkça asla konuşmaz ve selam almazdı. Esasen bu âyet, abdestin her ibâdet için değil, namaz için farz olduğunu açıklamak ve Peygamberimize bir ruhsat olarak indirilmiştir. Kur’an okumak için abdest konusunda Bk. (Vakıa: 79) 2 Sünnetteki uygulamaya göre başın saçlı kısmının en az dörtte birinin, bir defa mesh edilmesi farzdır. Âyette, kulaklarla ilgili hüküm yoktur. Ancak kulak başa dâhil olduğu için onun da aynı ıslaklıkla mesh edilmesinde bir mahzur yoktur. Peygamberimiz bu şekilde yapmıştır. (Kurtubî) 3 Âyetteki (وَأَرْجُلَكُمْ) kelimesi, meşhur kıraatlerde mansub olarak okunur. Buna göre, çıplak ayakların yıkanması gerekir. Sünnetteki uygulama da böyledir. Hattâ Peygamberimiz, ayaklarını yıkarken topukları kuru kalan birisini: “vay, şu ökçelerin ateşten haline” diyerek tekrar yıkamasını emretmiştir. Ancak sünnetteki uygulamada ayağa giyilen mest ve çorap üzerine mesh etmek de vardır. Bu âyetin mecrur olarak okunması halinde ise ayakların mesh edileceği anlaşılır. Bu konudaki mezhepler arası görüş farklılıkları, fıkıh kitaplarında mevcuttur. Şunu da belirtelim ki; çıplak ayaklara meshi caiz görmek ayetin sonundaki (لِيُطَهِّرَكُمْ) ifadesine ters düşmektedir. Bir de buradaki murad sadece mesh olsa idi (اِلَى الْكَعْبَيْنِ) ifadesine lüzum kalmazdı. Hâsılı ayaklar hakkında yıkamak emri muhkem, mesh emri mücmeldir ve konu sünnet ile de beyan olunmuştur. Ancak bu âyetin, iki şekilde de anlaşılmaya müsâit olması, ayakların da mestli iken mesh edilebileceğine bir işaret olarak, düşünülebilir. Zîrâ el ve yüzün mesh edilmesi, mümkün değildir. 4 Yani gusül abdesti alın. Bütün vücudunuzu yıkayın. (فَاطَّهَّرُوا) ifâdesinde mübalâğa bulunduğu için, vücudun mümkün olan her tarafını, ağız ve burun içlerine varıncaya kadar dikkatlice yıkamak farzdır. 5 Allahu Teâlâ’nın: “ya da kadınlara yaklaşmış ve de su bulamamışsanız” buyruğunda geçen “yaklaşma” (لَمْسٌ) için Ebû Ubeyde ve Abdullah b. Mes’ud, öpmek, lemstendir, İbnu Ömer de, cıma’dan daha aşağı bütün fiiller birer lems’tir demiştir. Zira âyet-i kerimenin baş tarafında cima’da bulunan kimseye ne gerektiği: “Eğer cünüp iseniz hemen iyice temizlenin” emri ile ifade edilmiştir. Şafii mezhebi imamları bu kanaati tercih ederek, kadına dokunan kimsenin abdestinin bozulacağı kanaatine varmışlardır. Abdullah b. Abbas ise: “Lems, cima’dan kinayedir” demiştir. Hanefi fukahası da bu görüşü kabul ederek, kadına dokunan kimsenin abdestinin bozulmayacağı kanaatine varmışlar ve burada emredilenin abdest değil, teyemmüm olduğunu, teyemmümün ise hem gusül abdesti hem de namaz abdesti yerine geçeceğini ifade etmişlerdir. (Kurtubi) 6 Nisâ: 43. âyetten fazla olarak, bu âyette (مِنْهُ) ifâdesi bulunduğu için tercüme “temiz bir toprakla” değil de “temiz bir topraktan” şeklinde yapılmıştır. Bu ifâdeden dolayı, taş ve mermer türü olan şeylerle teyemmümün câiz olup olmayacağı hakkında ihtilâf vardır. Buna göre taş ile teyemmüm ruhsat, toprak ile teyemmüm ise, ihtiyattır. Bk. (Nisa: 43)— M. Türk

5:6

7

وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ وَم۪يثَاقَهُ الَّذ۪ي وَاثَقَكُمْ بِه۪ٓۙ اِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَاَطَعْنَاۘ وَاتَّقُوا اللّٰهَۜ اِنَّ اللّٰهَ عَل۪يمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ ٧

Vezkurû ni’metellâhi aleykum ve mîsâkahullezî vâsekakum bihî iz kultum semi’nâ ve ata’nâ vettekûllâh(vettekûllâhe) innallâhe alîmun bizâtis sudûr(sudûri).

Allah’ın, üzerinizdeki nîmetini ve “işittik ve itaat ettik.” dediğiniz zaman Ona verdiğiniz bağlayıcı sözü¹ hatırlayın. Allah’a karşı hata etmekten sakının çünkü Allah gönüllerin özündekileri, çok iyi bilir. 1 Bu bağlayıcı söz: Akabe ve Bey’at’ür-rıdvan, (Fetih: 10) her gün fatiha okurken verdiğimiz söz (Fatiha: 5) ve Allah’ın Âdemoğullarının bellerinden zürriyetlerini çıkardığında aldığı söz (A’raf: 172) olabilir.— M. Türk

5:7

8

يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا كُونُوا قَوَّام۪ينَ لِلّٰهِ شُهَدَٓاءَ بِالْقِسْطِۘ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَاٰنُ قَوْمٍ عَلٰٓى اَلَّا تَعْدِلُواۜ اِعْدِلُوا۠ هُوَ اَقْرَبُ لِلتَّقْوٰىۘ وَاتَّقُوا اللّٰهَۜ اِنَّ اللّٰهَ خَب۪يرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ ٨

Yâ eyyuhâllezîne âmenû kûnû kavvâmîne lillâhi şuhedâe bil kıstı ve lâ yecrimennekum şeneânu kavmin alâ ellâ ta’dilû. I’dilû, huve akrabu lit takva vettekûllâh(vettekûllâhe) innallâhe habîrun bimâ ta’melûn(ta’melûne).

Ey îman edenler! Adaletle şâhitlik yaparak, Allah için hakkı ayakta tutanlar olun.¹ Bir topluma olan kininiz size adaletsizlik yapma günâhını işletmesin. Adaletli olun çünkü o, Allah’a karşı hata etmekten sakınmanıza en yakın (olan, davranış)tır. Allah’a karşı hata etmekten sakının. Şüphesiz Allah, yaptığınız her şeyden, haberdardır. 1 Yani her işiniz, her sözünüz Allah için olsun, adaleti uygulamada tüm insanlara örnek olun. Adaletin, ancak Allah’ın kanunlarıyla yapılacağını unutmayın. Aynı ifâdenin farklı bir şekli için Bk. (Nisâ: 135)— M. Türk

5:8

9

وَعَدَ اللّٰهُ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِۙ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَاَجْرٌ عَظ۪يمٌ ٩

Veadellâhullezîne âmenû ve amilûs sâlihâti lehum magfiretun ve ecrun azîm(azîmun).

Allah da (kendisinin istediği gibi) îman edip (inandığı) iyi işleri yaşayanlara; kendilerini bağışlayacağını ve onlara büyük bir mükâfat vereceğini vâdetmiştir.— M. Türk

5:9

10

وَالَّذ۪ينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِاٰيَاتِنَٓا اُو۬لٰٓئِكَ اَصْحَابُ الْجَح۪يمِ ٠١

Vellezîne keferû ve kezzebû bi âyâtinâ ulâike ashâbul cehîm(cehîmî).

İnkâr ederek, âyetlerimizi yalanlayanlar ise cehennemliklerin ta kendisidir.¹ 1 Aynı âyet için Bk. (Mâide: 86)— M. Türk