İsra

Bir kısım mûcizelerimizi göstermek için¹ kulu (Muhammed’i) bir gece Mescid-i Haram’dan,² çevresini (hayırlı ve) şerefli kıldığımız Mescid-i Aksa’ya³ götüren⁴ O (Allah’ın) şânı çok yücedir.⁵ Gerçekten O (Allah) her şeyi işitendir, görendir. 1 Bu ifâdeden Allah’ın Muhammed (s.a.v)’e hadislerde belirtilen bir kısım mûcizeleri göstermesi anlaşılır. Ayrıca Necm: 18’de: “Yemin olsun o (Muhammed) Rabbinin en büyük mûcizelerinden bir kısmını gördü.” buyurulmaktadır. 2 Mescid-i Haram; Mekke’de Kâbe’nin bulunduğu alandaki mescidin adıdır. Yeryüzünde inşa edilen ilk mescid ve Müslümanların kıblesidir. Buraya Mescid-i Haram denildiği gibi, “Harem-i Şerif” de denilir. Açık bir alan üzerinde bulunan “Kâbe, Makam-ı İbrahim ve zemzem kuyusu” bu mescidin birer parçasıdır. Mescid-i Haram’ın Hz. Ömer zamanına kadar ihata duvarı yoktu. Ondan sonra duvar örüldü ve tarih boyunca bir takım, yenileme ve genişletme çalışmaları yapıldı. Kâbe’nin kuzey-batı duvarının karşısında mermerden yapılmış yarım daire şeklinde bir duvar vardır. Bu duvarla çevrili alana “el-Hatim” veya “el-Hicr” denilir. Bu bölüm Kâbe’nin içinden sayılır. Zira Kâbe ilk yapıldığında dikdörtgen şeklinde idi. Tavafın yerine getirildiği bölüme ise “metaf” denilmektedir. “Metaf”: Tavaf edilen yer, tavaf edilirken dönülen alan demektir. Kâbe’nin doğu tarafında “Safa ve Merve” tepeleri bulunur. Kur’an’da Kâbe’den Mescid-i Haram şekilde on beş defa daha bahsedilir. İslâm’ın ilk yıllarında ibadetlerde kıble, Kudüs’teki “Mescid-i Aksâ” iken, Hicretten sonra on altıncı ayda, kıble Mekke’deki Mescid-i Haram’a çevrilmiştir. Saldırı olmadıkça Mescid-i Haram çevresinde savaş yapılması haramdır. Mescid-i Haram, yeryüzündeki mescitlerin en faziletlisidir. Burada kılınan bir namaz başka mescidlerde kılınan yüz bin namazdan daha efdaldir. Efendimiz (s.a.v): “Mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Haram hariç, başka mescidlerde kılınan bin namazdan efdaldir. Mescid-i Haramda kılınan bir namaz da diğer mescidlerde kılınan yüz bin namazdan efdaldir” buyurmuştur. (İbnu Mâce) Fazilet bakımından Mescid-i Haram’dan sonra Mescid-i Nebi, ondan sonra da Mescid-i Aksa gelir. Bir başka hadis-i şerifte de: “Yalnız şu üç mescide gitmek üzere yolculuk yapılabilir. Mescid-i Haram, Mescid-i Nebi ve Mescid-i Aksâ” buyurulur. (Buhâri) 3 Mescid-i Aksa; Kudüs’teki eski Süleyman mabedinin bulunduğu yerde inşa edilmiş olan “Beyt’ül-Makdis” tir, Süleyman (a.s) tarafından yaptırılmıştır. Bu hadislerle sâbittir ve başka bir Mescid-i Aksa da yoktur. Yeryüzünde Mescid-i Haram’dan sonra yapılan en eski mescidlerden birisi "Mescid-i Aksa’dır. Yapımına Davud (a.s) başlamış ve Hz. Süleyman tarafından tamamlanmıştır. Mescid-i Aksâ, hicretin l6. ayına kadar Müslümanların kıblesi idi. Hz. Ömer (r.a.) devrinde Kudüs fethedilince, oraya giden halife bir gece vakti Beyt’ül-Makdis’e girdi ve bütün gece orada namaz kıldı. Sabah olunca ezan okutarak cemaat ile namaz kıldı. Hz. Ömer (r.a.) Beyt’ül-Makdis’in mukaddes hatırasına da bir mescit yaptırdı ve kıblesini Kâbe tarafı olarak tesbit etti. Burası daha sonra “Kubbet’üs-Sahrâ”nın yeri oldu. İsrâ ve Mirac’ın ilk durağı Mescid-i Aksâ’dır. 4 Mîrâc: İslam’da Hz. Peygamber (s.a.v)’ in göğe yükselerek Allah’ın huzuruna kabul edilmesi mucizesidir. Mirac hicretten bir yıl ya da onyedi ay önce Receb ayının yirmi yedinci gecesi gerçekleşmiştir. İki aşaması vardır. Birinci aşamada Hz. Peygamber (s.a.v) Mescid’ül-Haram’dan Beyt’ül-Makdis’e (Kudüs) götürülür. Kur’an’ın andığı bu aşama, gece yürüyüşü anlamında “İsra” diye adlandırılır. İkinci aşamayı ise Hz. Peygamber (s.a.v)’in Beyt’ül-Makdis’ten Allah’a yükselişi oluşturur. Mirac olarak anılan bu yükselme olayı Kur’an’da zikredilmez. Ancak; Necm suresinin 8-15. ayetleri Mirac mucizesinin de gerçek olduğunun ispatı konumundadır. Peygamberimiz (s.a.v)’in bir hadisinde mirac ayrıntılı biçimde anlatılır. Hadislere göre; Hz. Peygamber (s.a.v), Kâbe’de Hatim’de ya da amcasının kızı Ümmü Hani binti Ebi Talib’in evinde uyurken Cebrail gelip göğsünü yarıp, kalbini Zemzem ile yıkadıktan sonra içine iman ve hikmet doldurdu. Burak adlı bineğe bindirilerek Beytü’l-Makdis’e getirildi. Burada Hz. İbrahim, Hz. Musa, Hz. İsa ve diğer bazı peygamberler tarafından karşılandı. Peygamber (s.a.v) imam olarak diğer peygamberlere namaz kıldırdı. Hz. Peygamber (s.a.v), Beyt’ül-Makdis’te kurulan bir Mirac’la ve yanında Cebrail olduğu halde göğe yükselmeye başladı. Refref ile Sidret’ül-Münteha’ya, oradan Kudüs’e, oradan da Burak’la Mekke’ye döndürüldü. Ahad hadislere dayansa da Mirac mucizesinin gerçekliğinde tüm Müslümanlar birleşmişlerdir. Ancak olayın gerçekleşme biçimi hakkında İslam âlimleri arasında görüş ayrılıkları vardır. Mirac’ın Mescid-i Haram’dan, Mescid-i Aksa’ya kadar olan bölümünü inkâr, bu âyete göre küfrü gerektirir. 5 Tesbih: Allah’ı tenzih etmek, yani zatına olan inancını, dil ile ikrar ve amel yönüyle lâyık olmayan her türlü şaibeden uzak tutmak demektir. Kelimenin aslı; suda iyi yüzerek uzaklara gitmek demektir. Buradaki (سُبْحَانَ) kelimesi ise fiili mahzuf mutlak mef’uldür. Yani (أُسَبِّحُ اللَّهَ سُبْحَانًا) demektir ki; “Allah’ı bütün noksan sıfatlardan tenzih ederim” anlamına gelir.— M. Türk

Biz, Mûsa’ya kitap verdik ve o (kitabı) İsrâil oğullarına; “Benden başka rab edinme-yin” diye, hak yol rehberi kıldık.— M. Türk

(Ey) Nûh ile birlikte (gemide) taşıdıklarımızın çocukları! Şüphesiz o (Nûh) çok şükreden bir kuldu.— M. Türk

O kitapta¹ İsrâil oğullarına; “muhakkak siz, yeryüzünde iki defa kargaşa çıkaracak² ve çok fazla kibirleneceksiniz.” diye hükmettik. 1 Yani Yahûdîlerin uydurup Tevrât diye kabul ettirmeye çalıştıkları kitapta değil, Hz. Mûsa (a.s)’a verilen gerçek Tevrât’ta. Bu kitabın “Levh-i Mahfuz” olduğu hakkında da rivâyetler vardır. (Kurtubî) 2 Tevrât’ın hükümlerine muhalefet ederek…— M. Türk

Nitekim o iki (kargaşa)dan ilkinin zamanı gelince, üzerinize oldukça güçlü ve acımasız kullarımızı¹ gönderdik de onlar (sizi) evlerin aralarına kadar girip araştırdılar. Bu gerçekleşmiş bir sözdü.² 1 Burada kullarımız, kelimesinin ma’rife olarak (عِبَادَنَا) buyrulmayıp, nekre olarak (عِبَادًا لَنَا) şeklinde buyrulması bunların, Allah’ın îmanlı kulları olmadığına işarettir. Müslüman iken azan bir topluma, kâfir bir toplumun musallat edilmesi ve onlar eliyle cezâlandırılmaları ne korkunç bir şeydir. Peygamberler ve Peygamber vârisleriyle ıslah olmayan toplumları bekleyen sonuç budur. 2 Bu ifâdeden; bu olayın Kur’an inmeden önce olduğu, anlaşılmaktadır.— M. Türk

(Ey İsrâil oğulları!) bundan sonra sizi, onlara tekrar üstün duruma getirdik, mallar ve oğullarla size yardım ederek, sayınızı artırdık.— M. Türk

Eğer iyilik yaparsanız, kendinize iyilik yapmış olursunuz ve eğer kötülük yaparsanız, yine kendinize kötülük yapmış olursunuz. Son cezâlandırma zamanı gelince, (sizi cezâlandırmak için göndereceğimiz kullarımız da) sizi rezil etsinler, ilkin girdikleri gibi Mescid-i Aksa’ya girsinler ve ele geçirdikleri her şeyi mahvetsinler.¹ 1 Her ne kadar Mevdûdî ve benzerleri bu olayları kitab-ı mukaddes olduğu varsayılan kitaptaki rivâyetlerle fazlasıyla abartmışlarsa da âyetin metnine göre bu ikinci helâkin İsrâil oğullarına daha gelmediği anlaşılabilir. Bu son bölüm, aslında tüm Müslümanlara bir emirdir. Eğer Müslümanlar bu emri yerine getirmezlerse; Allah bunu önceki gibi başka kulları vasıtasıyla da olsa mutlaka yapacaktır. Ama Müslümanlar, bu şerefi kaçırmış olacaklardır.— M. Türk

(Ey İsrâil oğulları!) Rabbinizin size merhamet etmesi yakındır.¹ Fakat siz (kargaşaya) dönerseniz Biz de (sizi cezâlandırmaya) döneriz. Ve Biz, cehennemi kâfirler için (ebedi) zindan kıldık. 1 Yani; âlemlere rahmet olan Peygamberine îman ederek o cezâlandırmalardan kurtulma ümidiniz, yakındır. Bu bölüm: ”Rabbiniz size belki merhamet eder” diye anlaşılabilir.— M. Türk

Şüphesiz bu Kur’an insanları en doğru yola iletir ve (Kur’an’da emredilen) iyi işleri yapan Müslümanlara gerçekten büyük bir mükâfat olduğunu, müjdeler.— M. Türk

Ve âhirete inanmayanlara da acı bir azap hazırladığımızı... (müjdeler.)— M. Türk

İnsan, hayrı istiyormuşçasına, şerri ister. Çünkü insan, pek acelecidir.¹ 1 Yani insan âhireti dünyada görmek ister. Onun için de en büyük mükâfatların bulunduğu âhireti bırakır da dünyalıkları ister.— M. Türk

Biz gece (ayı) ve gündüz (güneşi)¹ iki mûcize kıldık. Ardından gecenin mûcizesi (ayı) söndürdük² ve Rabbinizin nîmetlerini araştırmanız, yılların sayısını ve (vakitlerin) hesabını öğrenmeniz için gündüzün mûcizesi (olan güneşi) aydınlatıcı kıldık.³ Biz her şeyi (işte böyle) mükemmel bir şekilde açıkladık.⁴ 1 Bu iki parantez, âyetin son bölümünde bu mûcizeler açıklandığından ilave edilmiştir. 2 Ay da ilk yaratıldığında güneş gibi ışık kaynağı iken, onu tıpkı dünya gibi söndürdük. Şimdi, sadece güneşten aldığı ışığı yansıtmaktadır. 3 Konu ilgili olarak Bk. (Yûnus: 5) 4 Yani; yaratılış âleminde her şeyi ayırt edip, güneş ile gösterdiğimiz gibi, Kur’an’la da din ve dünyanıza, hayır ve şerrinize ait her şeyi geniş bir şekilde açıkladık. Bu sebeple Kur’an, güneş gibidir. Onun karşısında geçmiş kitaplar ise söndürülmüş ay gibidir yani nesh edilmiştir. (Elmalılı)— M. Türk

Biz, her insanın sorumluluğunu kendisine verdik.¹ (Bir de) kıyamet günü onun önüne (dünyada tüm yaptıklarının) apaçık yazıldığı bir kitap çıkarırız. 1 Bu ifadenin zahiri anlamı, “Her insanın kuşunu boynuna taktık” demektir. Mecâzen “kaderini, sorumluluğunu kendi zimmetine verdik ve vebalini kendi nefsine bağladık” anlamlarında kullanılır.— M. Türk

(Ve ona): “Şu kendi kitabını oku (bakalım.) Bugün hesap görücü olarak sen kendine yetersin.” (deriz.)— M. Türk

Kim hak yola gelirse, ancak kendi lehine hak yola gelir ve kim de sapıtırsa ancak kendi aleyhine sapıtır. Hiçbir günâhkâr bir başkasının günâhını yüklenemez.¹ Biz, bir Peygamber göndermedikçe de kimseye azap etmeyiz.² 1 Vizr: Ağır yük, günâh ve günâhın cezâsının ağırlığı demektir. Herkes kendi günâhından sorumludur. Günâhı ağır basan birisi, bir başkasını günâhını yüklenmesi için çağırsa bu, mümkün değildir. Ancak bir kimse, birisini kötülüğe sevk ederse birisi aldandığının cezâsını, diğeri de aldattığının cezâsını cektir. Bk. (En’am: 164, Zümer: 7, Necm: 38, Fâtır: 18) 2 Bir topluma Peygamber gönderilince hak tebliğ edilmiş olur. Fakat onu kabul edip etmemek, kendilerine bağlıdır. Bu âyetten bütün toplumlara Peygamber gönderildiği veya Peygamber gönderilmeyen toplum varsa sorumluluklarının olmayacağı anlaşılmaktadır. Bk. (Kasas: 46, Secde: 3, Fâtır: 24)— M. Türk

Biz, bir ülkeyi helâk etmek istersek, oranın en şerlilerini onlara lider yaparız,¹ onlar da orada bozgunculuk yaparlar. Böylece o ülke helâk olmayı hak eder, Biz de orayı hemen helâk ederiz. 1 Bu bölüm: “oranın şımarmış elebaşlarına (iyilikle) emrederiz” diye tercüme edilebilir.— M. Türk

Biz, Nûh’tan sonra da nice toplumları helâk ettik. Kullarının günâhlarını bilici ve görücü olarak Rabbin yeter.— M. Türk

Kim, geçici dünya arzularını isterse, orada dilediğimiz kadarını, istediğimiz kimselere hemen veririz,¹ sonra da onu kınanmış ve kovulmuş olarak gideceği yer olan cehenneme sokarız. 1 Bk. (Hûd: 15, Şura: 20)— M. Türk

Kim de âhireti ister ve tam inanmış olarak orası için gerekli çalışmayı yaparsa, işte böylelerinin çabaları da takdir edilir.— M. Türk

Hepsine (yani) onlara da ötekilere de¹ Rabbinin ihsanından bol bol veririz. Hiç kimse, Rabbinin ihsanından asla mahrum edilmez.² 1 Dünyayı da âhireti de isteyenlerin hepsine. 2 Buna göre dünya için çalışanlara, dünyalıkları verilirken, âhiret için çalışanlar mahrum bırakılıyor zannedilmemelidir. Bu arada dünya için çalışanlara verilen dünyalıkların, âhiret hesabı da unutulmamalıdır.— M. Türk

(Dünyada) onları birbirlerinden nasıl üstün kıldığımıza bir bak. Âhiret, kesinlikle hem dereceler bakımından daha büyüktür, hem de üstünlük bakımından daha büyüktür.— M. Türk

Allah ile birlikte başka bir ilâh edinme, yoksa horlanmış ve koruyucusuz bırakılmış olarak, kala kalırsın.— M. Türk

Rabbin, ancak kendisine kulluk etmenizi, anneye ve babaya iyi davranmanızı emretti. Eğer onlardan birisi veya ikisi birden senin yanında yaşlılığa ulaşırsa, sakın onlara, “öf” bile deme, onları azarlama ve onlara güzel söz söyle.— M. Türk

Onlara merhamet ederek alçak gönüllülükle kanat ger¹ ve: “Ey Rabbim! Onlar, beni küçükken nasıl (merhametle) terbiye ettilerse Sen de onlara merhamet et.” diye (dua et). 1 “Alçak gönüllülükle kanat germek,” anne ve babaya şefkatli ve merhametli davranmaktan istiâredir.— M. Türk

Eğer siz (gerçekten onlara) iyilik yapıyorsanız, gönüllerinizdekileri Rabbiniz çok iyi bilir. Şüphesiz O, (hatalarından) dönenleri çok bağışlayıcıdır.— M. Türk

Akrabaya, yoksula ve yolda kalmışa¹ hakkını² ver ve sakın saçıp savurma.³ 1 Yol çocuğu; yolda kalmış kimse, demektir. 2 Bu hak; maddi yardımlar, ziyaret ve her türlü hayırlı yardım ve iyilik, demektir. 3 İsrâf da etme.— M. Türk

Çünkü saçıp savuranlar, şeytanların kardeşleridir ve şeytan ise Rabbine karşı son derece nankördür.— M. Türk

Eğer Rabbinden ummakta olduğun bir rahmeti beklediğinden dolayı onlardan yüz çevirmek mecburiyetinde kalırsan, hiç olmazsa onlara yumuşak söz söyle.— M. Türk

Sakın cimri olma, tamamen de saçıp savurma.¹ Bu sefer de hem kınanır hem de (ortada) kalakalırsın.² 1 Âyetin bu bölümünün kelime anlamı, “(Ey Muhammed!) Elini boynuna asıp bağlama ve elini büsbütün de yayma.” şeklindedir. “Elini boynuna asıp bağlamak” cimri olmaktan, “elini büsbütün yaymak” da saçıp savurmaktan mecâz olduğu için yukarıda bu anlamlar tercih edilmiştir. 2 Peygamber (s.a.v)’den bir çocuk, bir şeyler ister; o da yanında gömleğinden başka bir şeyi bulunmadığı için gömleğini çıkarıp o çocuğa verir. Bu âyet bu olay üzerine nâzil olur. (Vâhidî)— M. Türk

Şüphesiz senin Rabbin, rızkı dilediğine bol bol verdiği gibi dilediğine de daraltır. Gerçekten O kullarının (halini) hakkıyla bilendir, görendir.— M. Türk