Gaşiye Suresi

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

هَلْ اَتٰيكَ حَد۪يثُ الْغَاشِيَةِۜ ١

Hel etâke hadîsul gâşiyeh(gâşiyeti).

(Ey Muhammed!) Sana o, her şeyi kuşatacak olan (kıyamet)’in¹ haberi geldi mi? 1 Ğâşiye: Aslında örtmek, sarmak kökünden “etken sıfat fiil” (ism-i fail) olarak; “bir şeyi her taraftan sarıp bürüyen salgın, sargın, kaplayan şey” demektir. At eyerinin örtüsüne, kalp zarına, insanı veya hayvanı içinden saran derde ve kâbus gibi her taraftan saran salgın, kuşatıcı belaya da “gâşiye” denir ki; “Şimdi bunlar, kendilerine Allah’ın azabından bir kuşatmanın gelmesinden veya hiç haberleri yokken kıyametin ansızın gelivermesinden, güven içerisindeler mi?” (Yusuf: 107) âyetinde bu mânâyadır. Bu mânâdan alınarak “harf-i tarif” ile kıyametin isimlerinden olarak kullanılmıştır. Çünkü kıyamet günü, birden bire şiddetiyle halkı saracak ve ondaki dehşet verici olaylar herkesi bürüyecektir. Bazıları da (İbrahim: 50.) ayete göre ğaşiye’nin, cehennemliklerin yüzlerini saracak olan ateştir ve “saran ateş” mânâsınadır demişlerdir.— M. Türk

88:1

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌۙ ٢

Vucûhun yevmeizin hâşiah(hâşiatun).

O gün kimi yüzler¹ zillete düşmüştür. 1 Buradaki “kimi” ilavesi (وُجُوهٌ) kelimesinin nekra olmasından dolayıdır. Zira o gün tüm yüzler zillete düşmeyecektir.— M. Türk

88:2

عَامِلَةٌ نَاصِبَةٌۙ ٣

Âmiletun nâsıbeh(nâsıbetun).

3,4. Çünkü onlar (dünyada) boşu boşuna zahmet çekip yorulmuşlar ve (sonunda) kızışmış bir ateşe girmişlerdir.¹ 1 Zîrâ bunlar; Dünyada çalışmamış, amel etmemiş değiller; Rahipler vari çalışmışlar, ibâdet etmişler, iyi yapıyoruz diye küfre hizmet etmişler, boşuna zahmet ve sıkıntı çekmişler, sonunda yaptıkları boşa gidip cehenneme girmişlerdir. Bunların durumu (Kehf: 103-106.) ayetlerinde çok açık bir şekilde ifade edilmiştir. “(Ey Muhammed!): ‘Size (yaptıkları) işler bakımından en çok ziyana uğrayanları bildirelim mi?’ de. Onlar, kendilerinin iyi iş yaptıklarını sandıkları halde, dünya hayatındaki bütün çabaları boşa giden kimselerdir. İşte onlar, Rablerinin âyetlerini, O’na kavuşmayı inkâr eden ve (dünyada iyi diye) yaptıkları (âhirette) boşa giden kimselerdir. Artık kıyamet günü Biz, kendilerini hesaba çekerek bile, onlara değer vermeyeceğiz. Onların kâfir olmalarının, âyetlerimi ve Peygamberlerimi alaya almalarının cezâsı, işte bu cehennemdir.”— M. Türk

88:3

تَصْلٰى نَاراً حَامِيَةًۙ ٤

Teslâ nâren hâmiyeh(hâmiyeten).

88:4

تُسْقٰى مِنْ عَيْنٍ اٰنِيَةٍۜ ٥

Tuskâ min aynin âniyeh(âniyetin).

Onlara orada kaynar su pınarından içirilir.— M. Türk

88:5

لَيْسَ لَهُمْ طَعَامٌ اِلَّا مِنْ ضَر۪يعٍۙ ٦

Leyse lehum taâmun illâ min darî’(darîın).

6,7. Onların orada, asla beslemeyen ve doyurmayan, kuru ve zehir gibi bir dikenden¹ başka, yiyecekleri de olmayacaktır. 1 (ضَر۪يعٌ), “mudarriun”, manasına, “yenilmesindeki sertliği, acılığı, yakıcılığı ile onları zillete ve alçalmaya mecbur eden bir şeyden başka bir yiyecek” yok demektir. Araplar arasında “dari”, “şibrık” denilen zehirli bir bitkidir ki kuruduğu zaman Hicazlılar buna dari’ derler. Dari’ kötü bir otlaktır ki, üzerinde yayılan hayvan ne yağ bağlar, ne et. Demek ki Arapçada darî’, insanın değil hayvanın bile yemesi mümkün olmayan dikenli, sert, yumuşak olsa da gayet fena kokulu, zehirli dikene ve bitkiye denir. Şu halde burada bu bitkinin herhangi bir özelliği değil, yenilip yutulma ihtimali olmayan elem verici bir şey olma niteliği kastedilmiştir.— M. Türk

88:6

لَا يُسْمِنُ وَلَا يُغْن۪ي مِنْ جُوعٍۜ ٧

Lâ yusminu ve lâ yugnî min cû’(cûın).

88:7

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاعِمَةٌۙ ٨

Vucûhun yevmeizin nâımeh(nâımetun).

O gün kimi yüzler de son derece mutludur.¹ 1 Nâime: Hoşluk ve yumuşaklık manasına “nüûmet”ten türetilmiş olup: “hoş” yani "Yüzlerinde nimetin neşesi görülen, nimet ve mutluluk eseri olan neşe yahut “nimet”ten türetildiği düşünülürse; nimete konmuş, nimet içinde manalarında iki şekilde tefsir olunmuştur ki, birisi netice, birisi sebep, ikisi de mutluluğu ifade eder.— M. Türk

88:8

لِسَعْيِهَا رَاضِيَةٌۙ ٩

Li sa’yihâ râdiyeh(râdiyetun).

9,10,11. Onlar da yaptıklarından memnun bir halde, içerisinde asla boş söz¹ işitilmeyen, harika bir cennettedirler. 1 Lâğıye: “Boş söz” veya “boş şeyle meşgul olan topluluk” yahut lüzumsuzluk mânâsına “akibet” gibi mastardır. Lâğıye, geçersiz kılınması ve düşürülmesi gerekli olan, önem verilecek bir faydası olmayan, boş, manasız, saçma şeylere denir. “Lâğıye söz” ise, özellikle hata ve sövme gibi “fâhiş söz” demektir. Bk. (Nebe’: 35)— M. Türk

88:9

ف۪ي جَنَّةٍ عَالِيَةٍۙ ٠١

Fî cennetin âliyeh(âliyetun).