Mustafa İslamoğlu · MealMerkezi.Net

1

GÖKLERDE ve yerde olan her şey (onlara yaratılış amacını yükleyen) Allah adına hareket etti:[⁴⁹³⁰] zira mutlak üstün ve yüce olan, her hükmünde tam isabet kaydeden O’dur. [4930] Benzer bir ibâre ve çevirimizin gerekçesi için bkz: 59:1, not 1.

M.İslamoğlu 57:1

2

O’na aittir göklerin ve yerin mülkü; O yaşatır ve O öldürür; her şeye güç yetiren de O’dur.

M.İslamoğlu 57:2

3

O (aynı anda) el-Evvel ve el-Âhir’dir; ez-Zâhir ve el-Bâtın’dır;[⁴⁹³¹] ve O her şeyi en iyi bilendir. [4931] Yani: “O öncesiz ilk, sonrasız sondur” (Bkz: 55:26). O bütün varlığın hem görülebilen aşkın sebebi hem de görülemeyen içkin hakikatidir (Krş: 6:103). Zımnen: Kadim felsefe ve inançların hakikati parçalayıcı Tanrı anlayışları tümden yanlıştır. Mahlûkatın çift kutupluluğu yasası yer-gök çiftinde dile geliyor. Allah tektir. Fakat el-Bâkî yerine el-Evvel ve el-Âhir, el-Hak veya el-Vâcid yerine ez-Zâhir ve el-Bâtın anlam çiftleri kullanılıyor. Çünkü aşkın hakikat ancak çift kutuplu kavramlarla beşer idrakine nâzil oluyor. Kur’an’da el-Esmau’l-Husna yalnız burada bağlaçla birbirine atfen gelir. Bunlar iki isim çiftidir: el-Evvel ve’l-Âhir; ez-Zahir ve’l-Bâtın’dır. Bu iki çiftin de vav bağlacıyla birbirlerine bağlanması öncelikle onların biri olmadan diğerinin anlaşılamayacağına delâlet eder. Allah’ın “öncesiz ilk” olması “sonrasız son” olmasından ayrı ve bağımsız düşünülemez. Bir diğer nedeni bu isim çiftlerini oluşturan isimlerin birbirlerinin mukabili olmasıdır. Üçüncü bir neden de dört ismin birbirine atfedilmesinden çıkan mânadır. el-Evvel’in ez-Zâhir’le bir münasebeti vardır. Dünya ve görünen varlıklar bu iki ismin tecellisidir. el-Âhir’in el-Bâtın’la bir münasebeti vardır. Âhiret ve görünmeyen varlıklar da bu iki ismin tecellisidirler. Allahu a’lem.

M.İslamoğlu 57:3

4

Gökleri ve yeri altı aşamada yaratan,[⁴⁹³²] ardından hükümranlık makamına kurulan O’dur.[⁴⁹³³] O hem toprağa giren ve orada çıkan her şeyi hem de gökten inen ve onda yükselen her şeyi bilir.[⁴⁹³⁴] Nerede olursanız olun, O sizinle beraberdir ve Allah bütün yaptıklarınızı görmektedir. [4932] Fî sitteti eyyâmin ibâresi, göklerin ve yerin yaratılışının ilâhî takdir gereği “çok aşamalı bir süreç içinde” tamamlandığına delâlet eder. Eyyâmı lafzî mânasıyla “günler” olarak alır ve 6 gün üzerine “yokluk”un 1 gününü de eklersek, 7 sayısına ulaşırız. Bu da yaratılışın sürekliliği anlamını verir (Bkz: 25:59, not 72’nin devamı). [4933] Bkz: 20:5, not 4. Zımnen: Mutlak mülkiyet iddiasında bulunmak, Allah’tan rol çalmaya yeltenmektir (Krş: 13:2-5, 41:11-15). Servet mülkiyet değil emanettir (Krş: 7. âyet). [4934] Sûrenin ana teması olan infak bağlamında zımnen: Gökten indirdiği servetin büyüklüğünü bildiği için, sizin infakınızla övündüğünüzde, nasıl gülünç duruma düştüğünüzü de bilir.

M.İslamoğlu 57:4

5

Göklerin ve yerin mülkü O’nundur; ve bütün işler Allah’a döndürülür.[⁴⁹³⁵] [4935] Umûrun tekili olan emr, “emir, talimat, iş, oluş, söz, eylem, şey” mânalarına gelir. Varlığın cevher ve ârazının, varlık yasalarının ilk sebep ve son gayesinin Allah olduğuna bir atıftır. Esasen emr “üst olanın isteğini”, mes’ele/suâl “ast olanın isteğini”, taleb “eşit olanın isteğini” ifade eder. Zımnen: Siz de O’nun mülküsünüz, servetiniz de. O sizden infak etmenizi isterken, mülkünden mülkünü istemektedir.

M.İslamoğlu 57:5

6

Geceyi kısaltıp gündüzü uzatıyor; yine gündüzü kısaltıp geceyi uzatıyor;[⁴⁹³⁶] ve O, göğüslerin en mahrem sırlarını bilendir. [4936] “Bizi sadece Dehr/Zaman yok eder” (45:24) diyen inkârcı aklın reddi ve Allah’ın zamana her an müdahil oluşunun ifadesi. Tıpkı gece ve gündüz gibi, varlık ve yokluk, darlık ve bolluk, açlık ve tokluk, azlık ve çokluk da O’nun müdâhalesiyledir.

M.İslamoğlu 57:6

7

ALLAH’A ve Rasûlü’ne yürekten güvenin ve O’nun sizi kendisine emanetçi kıldığı şeylerden infak edin![⁴⁹³⁷] Artık sizden iman ve infak eden kimseler için büyük bir ecir vardır.[⁴⁹³⁸] [4937] Mustahlefîne fîh, zımnen: “size mülkiyetini verdiği” değil, “emanet ettiği” anlamına gelir. [4938] Müslümanlara hitap eden âyetin “iman edin” demesinin, infakla doğrudan bir münasebeti vardır. Zira îman edip infak etmemek, Allah’a inanıp da O’na güvenmemek gibidir. Kur’an üç şeyi “Allah yoluna” nisbet eder: İnfak, cihad ve hicret. Müslüman tasavvurunda infak üç temele dayanır: 1) Mülk Allah’ındır. 2) İman Allah’a güvendir. 3) Servet insana emanettir. Servet ata benzer; sırtına binerseniz siz ona sahip olursunuz, sırtınıza binerse o size sahip olur. Vahyin infak konusundaki tavsiyesi üçtür: 1) Bollukta da darlıkta da infak et (3:134). 2) Sevdiğinden ver (2:177). 3) Gizlice de açıktan da ver (13:22). İnfakın âdâbı üçtür: 1) Allah için verdiğini çok görmemek (74:6), 2) Hadisin ifadesiyle “kusmuğunu yalayan köpek” durumuna düşmemek, 3) Başa kakmamak (2:262-264). Zımnen: Allah için vermek, vermek değil almaktır.

M.İslamoğlu 57:7

8

Neden siz Allah’a inanıp güvenmeyesiniz; üstelik Rasul sizi Rabbinize inanıp güvenmeye çağırdığı, O da sizden söz almış olduğu halde? Tabii ki inanan ve güvenen kimselerseniz?

M.İslamoğlu 57:8

9

Kulu (Muhammed’e) sizi karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için hakikatin apaçık belgeleri olan âyetleri indiren O’dur; çünkü Allah size karşı elbet çok şefkatli, çok merhametlidir.[⁴⁹³⁹] [4939] Zımnen: Küçük hesap yapmayın! Allah’ın şefkat ve merhametine lâyık olun! Sizi karanlıktan kurtaranın nimetinin yanında, sizin maddî fedakârlıklarınızın ne kıymeti var! Bu sayede servetin efendisi oluyorsunuz, az şey mi? İnanıyorsanız güvenin, güveniyorsanız infak edin!

M.İslamoğlu 57:9

10

Neden siz Allah yolunda infak etmeyesiniz ki? Üstelik göklerin ve yerin mirası tamamen Allah’a aitken… İçinizden zor ve kor zamanlarda[⁴⁹⁴⁰] infak edenler ve savaşanlarla, (iş kolaya binince bunları yapanlar) bir olmaz; böyleleri derece olarak, daha sonra infak edenler ve savaşanlardan daha üstündür; ve böyle davranan herkese Allah en güzeli vaad etmiştir: ve Allah yaptığınız her şeyden haberdardır.[⁴⁹⁴¹] [4940] Lafzen: “fetihten önce”. Zor zaman dostlarından söz ediliyor. Buradaki fetih Mekke’nin fethi türünden başarılı bir askerî operasyon değil, Fetih sûresinin girişinde kastedilen türden kalplerin islâma açılışıdır. [4941] Bu âyetlere medar olacak Medine’de yaşanmış örnek bir olayı müfessirlerimiz 92. sûrenin tefsirinde, İbn Abbas’tan İkrime yoluyla gelen ve İbn Ebi Hatim’in tahric ettiği bir rivayet naklederler: Ensar’dan birinin hurması yetimler sahibi yoksul komşunun bahçesine ağmaktadır. Bu dallardan dökülen hurmaları komşu evin çocukları yemektedirler. Bahçe sahibi bir gün hışımla gelir, toplanmış hurmaları alır ve çocukları döver. Olay Allah Rasûlü’ne intikal edince bahçe sahibini çağırtır ve o ağacın meyvesini vakfetmesi durumunda kendisine Allah’tan âhirette bir bahçe vermesi için dua edeceğini vaad eder. Sonuçta, servete sahip değil servete ait olduğu anlaşılan adam (rivayetin orijinalinde “münafıklardan biri” olduğu yorumu yapılıyor) bu muhteşem fırsatı teper. Bu olayı duyan Uhud gazisi Sabit b. Dahdah el-Belevî iki gözü iki çeşme Allah Rasûlü’ne gelerek “Aynısı benim için de geçerli mi?” diye sorar ve Medine’nin en değerli hurmalıklarından olan bahçesine karşılık o ağacı alarak vakfeder (İbn Âşûr, Leyl sûresinin tefsirinde). Hadis kaynaklarında böyle yer alan olay, siyer kaynaklarında (msl: Meğazî) bazı farklılıklarla nakledilir. Buna göre Evs’ten Ebu Lübabe’nin velayeti altındaki bir yetim, velisinin kendisine ait bir hurma ağacına sahip çıktığı şikâyetinde bulunur. Allah Rasûlü, Ebu Lübabe lehine hükmeder. Fakat ağacın sahibi olduğu fikrine kendisini alıştıran yetim, bu sonuca çok üzülür. Allah Rasûlü, Ebu Lübabe’den cennette bir bahçe bahşedilmesi için dua etmesi karşılığında o ağacı hediye etmesini ister. Fakat yetimin yaptığına içerleyen Ebu Lübabe teklifi kabul etmez. Olayın devamı yukarıdaki şekilde gelişir.

M.İslamoğlu 57:10

11

ALLAH’A güzel bir borç verip de, kendisine kat kat fazlasıyla geri ödeyeceği bahtiyarlar kimlerdir?[⁴⁹⁴²] Ayrıca böylelerini, tarifsiz güzellikte bir ödül beklemektedir. [4942] Zımnen: Allah için karşılıksız harcamada bulunan, O’na borç vermiş gibidir (Bkz: 18. âyet; Krş: 2:245). Burada “borç” değil “güzel borç”tan söz ediliyor. Bunun için veren içinden gelerek verecek, verdiğini hissettirmeyecek, Allah’a zaten borçlu olduğunu unutmayacak, verip başa kakmayacak ve verip karşılık beklemeyecektir.

M.İslamoğlu 57:11

12

Bütün mü’min erkekleri ve mü’min kadınları önlerini ve sağ taraflarını aydınlatan nurlarıyla hızla ilerlerken[⁴⁹⁴³] gördüğün gün (onlara): “Bugün size müjde var: Zemininden ırmaklar akan, içinde yerleşip kalacağınız cennetler!.. Bu, işte budur muhteşem zafer!” [4943] Bu dünyanın sahte yıldızlarına/starlarına karşılık, kalıcı dünyanın etraflarına ışık saçan gerçek yıldızları onlar olacak.

M.İslamoğlu 57:12

13

O gün bütün münafık erkekler ve münafık kadınlar mü’minlere şöyle diyecekler: “Bize bakın[⁴⁹⁴⁴] da ışığınızdan biz de yararlanalım!” Onlara denilecek ki: “(Yapabiliyorsanız), arkanızdaki (hayata) dönün de,[⁴⁹⁴⁵] kendinize bir ışık arayın!”[⁴⁹⁴⁶] Derken onlarla mü’minler arasına kapısı olan bir sur çekilecek,[⁴⁹⁴⁷] onun iç tarafında rahmet bulunacak, dış tarafında ise azap. [4944] Veya: “Bekleyin” ya da “gözetin”. İnfakla ilgili bir pasajın içinde nifakla ilgili âyetler dikkat çekicidir. Kâfiri mü’minden iman ayırır (8. âyet), münafığı mü’minden infak ayırır. İman küfrü def eder, infak nifakı. Ancak çift dünyalı olanlar infak edebilir. İki dünyası olanın iki yüzü değil tek yüzü olur. [4945] Bu ifade, “uzak durun, yaklaşmayın” şeklinde de anlaşılabilir. [4946] Yani: Hayattayken yaptığınız iyiliklerin ışığını arayınız. [4947] Surdaki kapı, günahkârlar için rahmet kapısı: Allah Rasûlü’nün ilâhî rahmeti okuyuşuna göre; günahlarından arındıktan sonra kalbinde hardal tanesi kadar iman olanlar Cennet’e girecektir (Buhârî).

M.İslamoğlu 57:13

14

(Münafıklar) seslenecekler: “Biz sizinle beraber değil miydik?” (Mü’minler) şöyle cevap verecekler: “Öyleydi! Ama siz birbirinizi ayarttınız. (Başımıza bir bela gelmesini) gözlediniz.[⁴⁹⁴⁸] (Hesap Günü’ne dair) kuşkuya kapıldınız. Allah’ın emri gelinceye kadar malum kuruntularla avundunuz.[⁴⁹⁴⁹] Dahası, aldatıcı sizi Allah ile aldattı.” [4948] İbn Zeyd’e göre “tereddüt ettiniz”. [4949] Yani: Ütopyanızın peşinde kendinizi aldattınız.

M.İslamoğlu 57:14

15

Artık Bugün, ne sizden ne de kâfirlerden kurtuluş akçesi kabul edilmez. Son durağınız ateştir ve tek can dostunuz da odur: o ne kötü varış yeridir.[⁴⁹⁵⁰] [4950] Bu cümle bir önceki âyetin devamı olarak mü’minlere atfen okunabileceği gibi, müstakil olarak Allah’a atfen de okunabilir.

M.İslamoğlu 57:15

16

İMAN (ettiğini iddia) edenlerin, Allah’ın zikrine, yani Hâk katında inen vahye karşı, ta kalplerinde ürperti duymalarının vakti hâlâ gelmedi mi?[⁴⁹⁵¹] Ta ki kendilerine daha önce vahiy verilip de, üzerlerinden uzun zaman geçtiği için kalpleri katılaşan kimseler gibi olmasınlar;[⁴⁹⁵²] ki onların birçoğu yoldan sapmıştır.[⁴⁹⁵³] [4951] İbn Ömer bu âyeti okuduktan sonra vahiyle diyaloga girerek gözyaşları içinde şöyle dedi: “Evet, geldi ey Rabbim!” [4952] Ümmet-i Muhammed’in yahudileşme tehlikesine dikkat çeken âyetlerden biri. Yahudilerin vahiy karşısındaki kalp katılıklarını ele alan Bakara 74 ve vahye karşı duyarlılığın zirvesini tasvir eden Enfâl 2 ışığında anlaşılmalıdır. [4953] Kur’an ehl-i kitaptan söz ederken genelleme yapmaz. Kategorik değil analitik bir üslûp kullanır. Bu konuda da toptancı bir akıl değil mümeyyiz bir akıl inşâ eder.

M.İslamoğlu 57:16

17

İyi bilin ki Allah, ölümünden sonra toprağa can verir. İşte aklınızı kullanabilesiniz diye âyetlerimizi size böyle açıklamış bulunuyoruz.[⁴⁹⁵⁴] [4954] Burada, bir üstteki âyetin sonunda kullanılan temyize dayalı üslubun gerekçesi ele alınmaktadır. Ölü toprağa can veren, manen ölü sayılan dînî gurup ve kesimlere de can verebilir. Onlar arasından da dirilecekler çıkar. Nitekim ehl-i kitap arasından az da olsa hakikate teslim olanlar her dönemde çıkmıştır.

M.İslamoğlu 57:17

18

İMANA sadâkatin bedelini ödeyen erkekler ve kadınlar[⁴⁹⁵⁵] ile Allah’a güzel bir borç verenlere gelince:[⁴⁹⁵⁶] (bu) onlara kat kat fazlasıyla geri dönecek ve tarifsiz güzellikte bir ödül onları bekleyecek. [4955] Veya el-musaddikîn ve’l-musaddikât okuyuşunu esas alarak: “Hakikati tasdik eden erkekler ve kadınlar”. [4956] Krş: “Kim sorumlu davranır ve (Allah yolunda) verirse; üstelik en güzel olanı da tasdik ederse; işte ona cennetini kolaylaştırırız” (92:5-7). Bu âyet Bakara sûresinin 261-274 ve Kamer sûresinin 17. âyetleriyle birlikte okunmalıdır. İnfak, servetin budanmasıdır. Allah’a borç vermek Allah’a güvenmektir. Güven imanın ahlâkî karşılığıdır. Kazancın filtresi infaktır. Nebi buyurur: “Sadaka suyun ateşi söndürdüğü gibi hataları söndürür.” 15. âyetin içeriğiyle sadakanın söndürücü hakikati birlikte düşünülmelidir.

M.İslamoğlu 57:18

19

Allah’a ve elçilerine (sadâkatin bedelini ödeyerek)[⁴⁹⁵⁷] iman edenler var ya: onlardır doğruluk ve dürüstlük sembolü olanlar; yine onlardır Rableri katında şahitliğine (değer) verilenler;[⁴⁹⁵⁸] ödül de onların, ışık da onların olacak.[⁴⁹⁵⁹] Ama inkâr eden ve âyetlerimizi yalanlayanlar var ya; işte onlar, çılgın ateşin sakinidirler. [4957] Parantez içi açıklamanın gerekçesi infakla ilgili bağlamdır. [4958] Veya: “örnek ve rol model olanlar”. [4959] Veya: “(Ödül) onların ödülü, (ışık) onların ışığıdır”.

M.İslamoğlu 57:19

20

İyi bilin ki (tek başına) bu dünya hayatı bir oyun ve oynaştan, albenili bir gösteri ve birbirinize karşı övünme yarışından, mal ve evlat çoğaltma hırsından ibâret olurdu.[⁴⁹⁶⁰] Bu (tiplerin sonu) şu yağmur meseline benzer: O (yağmurun) yeşerttikleri, çiftçileri/nankörleri[⁴⁹⁶¹] pek sevindirir; sonra kurur ve sen onu sararmış görürsün; en sonunda toz toprak olur. Ama âhirette (böyle olmayacak). Ya şiddetli bir mahrumiyet veya Allah’tan bir mağfiret ve hoşnutluk olacak: Zira (tek başına) bu dünya hayatı, aldatıcı ve geçici bir tatmin aracından başka bir şey değildir. [4960] Parantez içi açıklama, innemâ hasr edatının metne kattığı vurgudur. Öbür dünya göz ardı edildiğinde bu dünyanın tüm anlam ve amacını yitireceğine atıftır. Bu âyet ruhbanlığı haklı çıkarır tarzda anlaşılamaz. Zira buna, arkadan gelen 27. âyet manidir. [4961] Kuffâr kelimesindeki tevriye sanatına binaen (Krş: İbn Âşûr).

M.İslamoğlu 57:20

21

Allah’a ve elçilerine iman edenler için hazırlanan, alanı göğün ve yerin genişliği kadar olan cennete kavuşmak ve Rabbinizin mağfiretine nail olmak için birbirinizle yarışın![⁴⁹⁶²] Bu Allah’ın tercih edene/ tercih ettiğine bahşettiği[⁴⁹⁶³] lutfudur: zira Allah muazzam lutuf sahibidir. [4962] Zımnen: Dünya hayatının geçici nimetini elde etmek için değil, âhiretin yıldızı olmak için yarışın! [4963] Yeşa’ fiilinin çift özneyi gören yapısına uygun olan bu okuma, Kur’an’daki ilâhî ve beşerî iradenin etkileşimiyle ve baştaki “yarışın!” emriyle uyumludur. Tersi olan bir anlayış sorunludur. (Bkz: 10:25; 13:27; 14:4; 24:21, ilgili notlar.)

M.İslamoğlu 57:21

22

NE yeryüzünün ne de sizin başınıza, Biz onu varlık sahnesine çıkarmadan önce kayıt altına aldığımız[⁴⁹⁶⁴] bir yasa olmadıkça asla bir musibet gelmez; şüphesiz bu Allah için pek kolaydır.[⁴⁹⁶⁵] [4964] Yani: “hayat için koyduğumuz yasalar”. Buradaki “daha önceden kayıt altına alma”, başka bazı âyetlerde yer alan “Allah’ın izni” istisna cümlelerine benzemektedir (Bkz: 64:11, not 11). [4965] Allah hayata her an müdahildir. Daha hayatı yaratmadan önce onun yasalarını yaratmış, hayatı şansa veya kör rastlantıların eline bırakmamıştır. Fakat insan zamansızlığı idrak edemeyeceği için Allah’ın zamandan bağımsız irade ve meşietini kavrayamaz. Bu yüzdendir ki öncelik ve sonralığın ilâhî faaliyet için geçmediğini anlamakta da zorlanır.

M.İslamoğlu 57:22

23

Böyle takdir etmiştir ki elden kaçırdıklarınıza (aşırı) üzülmeyesiniz, ele geçirdiklerinize de (aşırı) sevinmeyesiniz:[⁴⁹⁶⁶] nitekim Allah hiçbir kendini beğenmiş şımarığı sevmez; [4966] Çünkü bütünü asla göremezsiniz. Gördüğünüz parçadır. Bütünü gören biri var: Allah. Parçayı görene düşen, bütünü görene teslim olmaktır.

M.İslamoğlu 57:23

24

yani cimrilik edip insanlara da cimriliği teklif edenleri... Kim (O’na) sırt çevirirse, iyi bilsin ki Allah, evet O’dur kendi kendine yeten mutlak zengin, bütün övgülerin tek layığı.[⁴⁹⁶⁷] [4967] Yani: Dinine sizden yardım istiyorsa, size muhtaç olduğu için değil, siz O’na muhtaç olduğunuz içindir. Zira Allah her ne ki ister, almak için değil, daha çok vermek için ister.

M.İslamoğlu 57:24

25

Doğrusu Biz elçilerimizi hakikatin apaçık belgeleriyle gönderdik; onlarla birlikte Kitab’ı ve insanlığı adâletle ayakta tutsun diye mizanı indirdik;[⁴⁹⁶⁸] ve içinde hem kahredici bir güç hem de insanlar için sayısız faydalar bulunan demiri indirdik:[⁴⁹⁶⁹] Ki böylece Allah, kendisine ve elçilerine gıyapta destek çıkanları seçip ayırsın: Şüphesiz Allah tarifsiz bir güç ve kuvvet, üstünlük ve yücelik sahibidir.[⁴⁹⁷⁰] [4968] Zira, devletin imanı adâlettir. [4969] Kitap, mizan ve demir, dengeli bir hayatın üç ayağıdır: Kitap vahyi, mizan (terazi, ölçme-değerlendirme yetisi) adâleti, demir kuvveti temsil eder. Bu üçü de “indirilmiş”, yani ilâhî bir “ikram” olarak sunulmuştur. Demirin hem yararı hem de zararı dile getirilerek, kitapsız ve adâletsiz kalan bir gücün tahribatına gönderme yapılıyor. Mizan aynı zamanda din anlayışındaki dengeye tekabül eder. Zımnen: Hıristiyanlıktaki Ruhbanlık, terazisiz ve endazesiz bir aklın eseridir. [4970] Âyetin sonundaki esma, bir önceki âyete düştüğümüz notla birlikte değerlendirilmelidir.

M.İslamoğlu 57:25

26

Doğrusu Nûh ve İbrahim’i de (aynı amaçla) göndermiştik; ve o ikisinin soylarından gelenlere nübüvvet ve vahiy vermiştik; fakat onlardan bir kısmı hidayete erdi, ama birçokları da yoldan saptı.

M.İslamoğlu 57:26

27

Sonra onların peşinden (başka) elçilerimizi de getirdik; peşlerinden de Meryem oğlu İsa’yı getirdik ve ona İncil’i verdik; ve ona uyanların kalplerine şefkat ve merhamet yerleştirdik. Ama ruhbanlık başka…[⁴⁹⁷¹] Onu kendilerine emretmediğimiz halde onlar uydurdu, gerekçesi de Allah’ın rızasını kazanmaktı; fakat onun gereklerine de hakkıyla riayet etmediler ya...[⁴⁹⁷²] Neticede Biz onlardan iman eden kimselere karşılıklarını verdik; fakat yine onlardan birçoğu yoldan saptılar. [4971] Rahbâniyyeten, ce‘ale fiilinin üçüncü mef’ulü olarak da okunmuştur. Bu durumda mâna “kalplerine şefkat, merhamet ve ruhbanlık yerleştirdik” olur. Fakat bu hemen arkadan gelen “onu biz emretmediğimiz halde onlar uydurdu” cümlesiyle çelişir. Metin her iki okumaya da açıktır ve tercihimiz vahyin genel karakteriyle tam bir uyum arzeder (Krş: Keşşâf). [4972] Hıristiyan ruhbanlığı konusunda bkz: Mevdudi, Tefhimu’l-Kur’an.

M.İslamoğlu 57:27

28

Siz ey (tevhide) iman eden (ehl-i kitab!)[⁴⁹⁷³] Allah bilinciyle hareket edin ve O’nun rasûlüne de iman edin ki, O size rahmetinden iki kat versin! Yine size aydınlığında yürüyeceğiniz bir nûr bahşetsin ve size mağfiret etsin: Zira Allah tarifsiz bir bağışlayıcı, eşsiz bir merhamet kaynağıdır. [4973] Burada hitap edilen teslisi reddeden ve tevhide inanan İsevilerdir (Krş: 5:14, not 22 ve 82, not 88).

M.İslamoğlu 57:28

29

Kitap ehli bilmez mi ki, Allah’ın lütfundan hiçbir şey üzerinde tekel oluşturamazlar. Çünkü lütuf Allah’ın elindedir; onu hak edip tercih eden/tercih ettiği kimselere verir.[⁴⁹⁷⁴] Nitekim Allah, muazzam ikram sahibidir. [4974] Baştaki li ella ya‘leme ibâresini İbn Mes’ud ve İbn Abbas li ya‘leme (bilsinler için) şeklinde okumuştur. Baştaki akıbet lâmı sayılırsa mâna “Sonuçta…bilemeyecekler” olur.

M.İslamoğlu 57:29